Радикализм тушунчаси, моҳияти, шаклланиши ва сабаблари (2-қисм)

Раддия

Радикализм сабаблари

Радикализмнинг келиб чиқишига таъсир этувчи асосий омиллар қуйидагича гуруҳланади: Ижтимоий адолатсизлик ва тенгсизлик: Одамлар ҳукумат тизимига норози бўлса, радикал қарашларга йўл олади. Иқтисодий қашшоқлик ва ишсизлик: Молиявий чекловлар, имкониятларнинг йўқлиги радикаллашувга йўл очади. Ижтимоий маргинализатсия: Жамиятдан четланиш ҳисси, четлатилган гуруҳларга алоқадорлик. Таълим ва маълумотнинг етишмаслиги: Соғлом танқидий фикрларни ривожлантириш йўқлиги. Идентитет кризи, Қасамёд / мақсад ҳисси: ҳаётга маънос, ишонч излаш, Руҳий хатар ва стресс: шикастланиш, ноаниқлик, депрессия, Радикал шахсият хусусиятлари: эгосентризм, мутлақфикрлик, догматисм, Ижтимоий тармоқлар ва онлайн платформалар: радикал ғоялар тез тарқалади, гуруҳлар ўзларини кенг аудиторияга етказади. Дезинформатсия ва радикал контент: маълумотнинг манипулятсияси орқали ўйлашни чеклаш.

 Халқаро ҳамкорлик, қонунчилик ва ташкилотлар 

 Халқаро ташкилотлар ва ташаббуслар 

 Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ): Терроризм ва экстремизмга қарши стратегиялар ишлаб чиқади, дерадикализатсия дастурларини қўллаб-қувватлайди.

 Европа Иттифоқи: Превентив ҳукумат стратегиялари, радикаллашувга қарши халқаро ҳамкорлик.

 Халқаро диний ва маърифий ташкилотлар: Усулият ва бағрикенглик ғояларини тарғиб қилади.

 Ижтимоий медиа компаниялари: радикал контентни блоклаш, мониторинг қилишга жалб қилинади.

 Миллий қонунчилик ва Ўзбекистон тажрибаси

Ўзбекистонда радикализм ва экстремизм билан курашиш учун қонуний чора-тадбирлар қабул қилинган. Масалан, “Терроризм ва эхтремизмга қарши кураш” бўйича қонунлар бор, ахборот-маърифий ишлар олиб борилади. 

Мисол сифатида Ўзбекистон тажрибаси: “Янги Ўзбекистон даврида радикализм ва экстремизмга қарши кураш тажрибалари” мақоласида давлат стратегияси, ижтимоий-реҳабилитатсия ишлари, ахборот юритиш чоралари ёритилган. 

Шунингдек, Ўзбекистон мусулмонлари идораси ёшларни радикал тоифалардан асрашга чақиради, диний маърифат ишларини фаол юритади. 

Давлат миқёсида радикализмга қарши курашда қуйидаги тамойиллар муҳим: профилактика – ёшлар онгини соғлом ғояларга йўналтириш ,ҳамкорлик – халқ, таълим муассасалари, диний ташкилотлар ўртасида интегратсия, мониторинг ва назорат – ахборот майдонида радикал контентни аниқлаш, дерадикализатсия дастурлари – радикал қарашдан қайтган шахсларни қўллаб-қувватлаш

            Қонуний жиҳатдан, жамиятда экстремистик ва радикал ғояларга таранглик туғдирмаслик учун норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар амал қилади.

Хулоса

Радикализм – бу жамиятда туб ўзгаришлар қилишга бўлган муросасиз интилиш бўлиб, у ғоя, ташаббус ва ҳаракат босқичларидан иборат мураккаб жараёндир. Унинг шаклланишига ижтимоий, сиёсий, иқтисодий, психологик ва технологик омиллар таъсир этади. Радикализм одатда экстремизм ва терроризмга йўл очади, шунинг учун уни вақтида аниқлаш ва олдини олиш муҳимдир.

Халқаро ҳамжамият ва миллий давлатлар радикализмга қарши стратегияларни биргаликда ишлаб чиқиши зарур. Ўзбекистон тажрибаси шуни кўрсатадики, маърифий йўл, диний ва ижтимоий ислоҳотлар, қонунчилик ва дерадикализатсия дастурлари муҳим аҳамиятга эга. Радикализмга қарши курашда барча тармоқларнинг — давлат, таълим, диний ташкилотлар ва жамият — ҳамкорлиги талаб қилинади.

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати

1. “Радикализм – жамият барқарорлигига таҳдид”, Ўзбекистон жамият тадқиқот журнали, Солиҳа Раҳмонова.
2. “Радикализм хатари ва уни бартараф этишга қаратилган усуллар”, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси мақоласи. 
3. “Эхпериенcе оф Фигҳтинг Агаинст Радиcалисм анд Эхтремисм ин Неw Узбекистан”, РесеарчЖет Жоурнал (2023). 
4. “Радикализм – жамият хавфсизлигига таҳдид”, Термизий сайти мақоласи. 
5. Олиймаҳад – радикаллашув таҳлили мақоласи. 

Пармонов Бобошер – “Имом Термизий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси ўқитувчиси

“Имом Термизий” ЎМИТМ матбуот хизмати