МУСТАҚИЛЛИК – МИЛЛИЙ ҒУРУР ВА МАЪНАВИЙ ТИКЛАНИШ ПОЙДЕВОРИ

Истиқлолнинг олий қадри ва маънавий эркинлик садоси. Ҳар бир миллатнинг тарихида унинг тақдирини бутунлай ўзгартириб юборадиган, ўзлиги ва ғурурини қайтариб берадиган муқаддас саналар бўлади. Ўзбекистон халқи учун бундай унутилмас ва тенгсиз айём — 1-сентябр, яъни мамлакатимиз мустақилликка эришган кундир. Мана, чорак асрдан ошиб, 35 йиллик довон сари одимлаётган истиқлолимиз юртимизнинг нафақат сиёсий-иқтисодий қиёфасини, балки миллионлаб инсонларнинг қалби, дунёқараши ва маънавий ҳаётини тубдан янгилади. Мустақиллик — бу шунчаки чегараларнинг белгиланиши ёки давлат рамзларининг қабул қилиниши эмас. Истиқлол — энг аввало, неча асрлик кишанлардан қутулиш, ўзлигини таниш, аждодлар меросига эгалик қилиш ва миллий ғурурнинг қайта тикланишидир. 

Инсон табиати азалдан эркинликка ва ҳур фикрлашга мойил қилиб яратилган. Эркинлиги чекланган, ўз тарихи, эътиқоди ва маданиятидан узиб қўйилган миллатнинг келажаги бўлмайди. Собиқ мустабид тузум давридаги узоқ йиллик тазйиқлар халқимизнинг маънавий илдизларига болта уришга ҳаракат қилди, динимиз ва қадриятларимизни халқ ҳаётидан суғуриб олишга уринди, аммо миллат қалбида яширинган озодлик сўғини сўндира олмади. Бугунги кунда эришилган мустақиллик халқимизга ўз тақдирини ўзи белгилаш, ўз қадриятларини асраб-авайлаш ва энг муҳими, маънавий тикланиш пойдеворини қуриш имкониятини берди. Маънавий эркинлик бўлмаган жойда ҳеч қачон иқтисодий ёки ижтимоий юксалиш бўлмайди. Шу сабабли ҳам, мустақилликни миллий ғурурнинг асоси ва жамият тараққиётининг бош омили сифатида қадрлаш, унинг неъматларига шукрона келтириш ҳар бир фуқаронинг виждоний ва маърифий бурчидир.

Миллий ўзликни англаш ва тарихий хотиранинг тикланиши. Мустақиллик бизга берган энг буюк иноятлардан бири — бу тарихий адолатнинг тикланиши ва миллий ўзликни англаш туйғусидир. Собиқ иттифоқ даврида халқимизнинг кўп асрлик бой тарихи сохталаштирилди, миллий қаҳрамонларимиз ва буюк алломаларимизнинг номлари тарихдан ўчиришга уринилди ёки уларга дунёвий ва диний қарашлари туфайли салбий тамғалар босилди. Миллат ўзининг ўтмишидан, маънавий сарчашмаларидан атайин узиб қўйилди. Аммо истиқлол қуёши порлаган кундан бошлаб, бу қора пардалар парчаланиб кетди. Юртимиз жаҳон цивилизациясига мислсиз ҳисса қўшган буюк сиймолар маскани эканлиги яна бир бор ўз исботини топди.

Бугун биз фахр билан тилга оладиган Абу Али ибн Сино, Ал-Хоразмий, Аҳмад Фарғоний, Мирзо Улуғбек, Алишер Навоий ва буюк давлат арбоби Амир Темур каби бобокалонларимиз нг муқаддас номлари халқимизга қайтарилди. Уларнинг қадамжолари обод қилинди, бой илмий ва маънавий мероси чуқур ўрганила бошланди. Бу шунчаки ўтмишни эслаш эмас, балки бугунги авлод қонида оқаётган буюклик генини уйғотиш, уларда миллий ғурур туйғусини шакллантириш демакдир. Ўзбекистон заминидан етишиб чиққан қомусий олимлар нафақат шарқ, балки ғарб илм-фанининг ҳам пойдевори бўлганини англаш ҳар бир ёш қалбда ўз ватани билан фахрланиш ҳиссини уйғотади.

Шу билан бирга, мустақиллик йилларида миллий озодлик йўлида жон фидо қилган, мустабид тузум қурбонига айланган жадид боболаримиз ва маърифатпарвар аждодларимизнинг пок номлари ҳам оқланганини алоҳида таъкидлаш лозим. Уларнинг хотирасини эъзозлаш учун „Шаҳидлар хотираси“ ёдгорлик мажмуаси ва музейлар ташкил этилди. Тарихий хотирани тиклаш — миллатнинг ўзлигини сақлаб қолиши учун энг муҳим шартдир. Ўтмишидан сабоқ олган, ўз алломаларини таниган халқни ҳеч қачон йўлдан адаштириб бўлмайди. Мустақиллик халқимизга мана шундай буюк маънавий қалқонни тақдим этди.

Диний-маърифий соҳадаги ислоҳотлар: эркинлик ва юксалиш даври. Мустақиллик йилларида, айниқса, сўнгги ўн йилликда Ўзбекистонда диний-маърифий соҳада амалга оширилган ислоҳотлар халқимизнинг неча асрлик армонларини ушаллишига сабаб бўлди. Собиқ тузум даврида камситилган эътиқод эркинлиги тўлиқ тикланиб, фуқароларнинг ибодатлари ва диний маросимларини эмин-эркин адо этишлари учун барча қонуний шарт-шароитлар яратилди. Юртимизда узоқ йиллар давомида ёпилиб кетган ёки қаровсиз қолган юзлаб масжидлар, зиёратгоҳлар ва муқаддас қадамжолар қайта қурилди, энг гўзал меъморий андозалар асосида обод этилди. Бухоро, Самарқанд, Хива, Термиз ва Тошкент каби кўҳна шаҳарларимиз нафақат туризм, балки жаҳон ислом маърифатининг йирик марказларига айланди.

Ушбу ислоҳотларнинг энг муҳим бўғини — диний таълим тизимининг мутлақо янги, замонавий ва тизимли асосда йўлга қўйилганидир. Бугунги кунда юртимизда Тошкент ислом институти, Мир Араб олий мадрасаси, Ҳадис илми мактаби, Имом Термизий номидаги ислом институти ҳамда ўнлаб ўрта махсус ислом таълим муассасалари (мадрасалар) фаолият кўрсатмоқда. Ушбу илм даргоҳларида ёшларга ҳам дунёвий, ҳам диний фанлар чуқур ўргатилиб, миллий ва умуминсоний қадриятларни ўзида мужассам этган маърифатли мутахассислар — мударрислар, имом-хатиблар етишиб чиқмоқда. Айниқса, ҳадисшунослик, калом, фиқҳ ва қироат илмларини ихтисослашган ҳолда ўргатувчи илмий мактабларнинг ташкил этилиши аждодларимиз анъаналарининг бевосита давомидир.

Бундан ташқари, Ўзбекистондаги Ислом сивилизатсияси маркази, Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий ҳамда Баҳоуддин Нақшбанд халқаро илмий-тадқиқот марказларининг ташкил этилиши юртимизда илм-фанга берилаётган юксак эътиборнинг ёрқин намунасидир. Бу марказлар буюк алломаларимизнинг қўлёзма меросини тадқиқ этиш, уларнинг инсонпарварлик ғояларини дунёга таратиш ва энг муҳими, жамиятда сохта диний ғояларга қарши маърифат билан курашиш вазифасини бажармоқда. Ҳар йили минглаб ватандошларимизнинг Ҳаж ва Умра зиёратларини ҳеч қандай тўсиқларсиз, юқори даражадаги ташкилатчилик билан адо этаётганлари ҳам истиқлолимиз берган диний эркинликнинг ёрқин ифодасидир.

Маънавий тикланиш – жамият барқарорлигининг асоси. Ҳар қандай давлатнинг мустаҳкамлиги фақатгина унинг армияси ёки иқтисодий салоҳияти билан ўлчанмайди. Жамиятнинг энг ишончли ва енгилмас таянчи — унинг юксак маънавиятидир. Маънавиятсиз жамият — пойдеворсиз бинога ўхшайди, кичик бир мафкуравий шамолда ҳам қулаб тушиши мумкин. Мустақилликнинг дастлабки кунлариданоқ мамлакатимизда маънавий-маърифий соҳани ривожлантириш давлат сиёсатининг энг устувор йўналишларидан бири этиб белгиланди. Миллий анъаналаримиз, урф-одатларимиз ҳамда асрлар давомида шаклланган ўзбекона фазилатлар қайта тикланди ва янгича маъно-мазмун билан бойитилди.

Бу жараёнда халқимизнинг энг уникал ва қадриятли институти бўлмиш «Маҳалла» тизимининг ўрни беқиёсдир. Маҳалла — бу шунчаки маъмурий ҳудуд эмас, балки тарбия ўчоғи, меҳр-оқибат ва ҳамжиҳатлик масканидир. Каттага ҳурмат, кичикка иззат, қўшничилик ҳақлари, муҳтожларга ва етимларга ёрдам қўлини чўзиш, беморлардан ҳол сўраш каби олийжаноб фазилатлар айнан маҳалла муҳитида асраб келинди. Мустақиллик йилларида маҳалла тизимининг ваколатлари кенгайтирилиб, у жамият ҳаётининг энг фаол бўғинига айлантирилди. Бугун оилалар мустаҳкамлиги, ёшлар тарбияси ва ижтимоий кўмак масалалари айнан маҳалла орқали мувофиқлаштирилмоқда, бу эса ижтимоий барқарорликни таъминлашда бош мезон бўлиб хизмат қилмоқда.

Шунингдек, оилавий қадриятларни асраш, оналик ва болаликни муҳофаза қилиш масаласи ҳам маънавий тикланишнинг таркибий қисмидир. Соғлом оиладан соғлом бола, соғлом боладан эса маърифатли жамият шаклланади. Юртимизда ҳар йили маʼлум бир ижтимоий ёки маърифий ёʻналишга бағишлаб йил номининг белгиланиши ва ўша соҳанинг манзилли ривожлантирилиши ҳам маънавий юксалиш йўлидаги муҳим қадамлардандир. Маънавий тикланиш инсонларни фақат моддий беачфронт манфаатдорликдан устун турадиган умуминсоний ва миллий қадриятлар атрофида бирлаштирди. Бу бирлик эса мамлакатимизнинг тинч ва осойишта ривожланишига замин яратди.

Миллий ғурур ва ватанпарварлик туйғуси. Миллий ғурур — бу ҳар бир инсоннинг ўз миллати, тили, маданияти, асрий қадриятлари ва ватани билан фахрланиши, унинг шаʼнини ҳар қандай вазиятда ҳимоя қилишга тайёр туришидир. Мустақиллик Ўзбекистон аҳлида узоқ йиллар давомида пасайтириб келинган миллий ғурур туйғусини қайтадан аловлантирди. Бугун биз халқаро ареналарда ўз овозимиз, ўз байроғимиз ва ўз мадҳиямизга эгамиз. Дунёнинг энг йирик минбарларида, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти каби нуфузли ташкилотларда Ўзбекистон раҳбарияти томонидан ўзбек тилида нутқ сўзланаётгани, глобал муаммоларга ечимлар таклиф этилаётгани ҳар бир ватандошимиз қалбига чексиз ғурур ва ифтихор бағишлайди.

Миллий ғурурнинг амалий ифодасини биз спортчиларимиз, олимларимиз ва ижодкор ёшларимиз тимсолида яққол кўрамиз. Олимпиада ва жаҳон чемпионатларида Ўзбекистон байроғи баланд кўтарилиб, давлат мадҳиямиз янграган дақиқаларда ҳар биримизнинг кўзимизга қувонч ёшлари келади. Бу туйғу — ватанпарварликнинг энг олий кўринишидир. Ёшларимиз дунёнинг етакчи университетларида, халқаро фан олимпиадаларида ғолибликни қўлга киритиб, ўзбек илмий мактабининг салоҳиятини намоён этмоқдалар. Бу ютуқлар ортида эса мустақиллик берган имкониятлар ва миллат шаʼнини улуғлашга бўлган кучли маънавий интилиш ётибди.

Ватанпарварлик шунчаки ватанни севиш ҳақида баландпарвоз гаплар гапириш эмас, балки унинг равнақи учун сидқидилдан меҳнат қилиш, ҳар бир соҳага дахлдорлик ҳисси билан ёндашишдир. Мустақиллик йилларида шаклланган янги авлод айнан мана шундай дахлдорлик ва мустақил фикрлаш қобилияти билан ажралиб туради. Улар ўзларини фақатгина бир давлат фуқароси эмас, балки буюк бир сивилизатсиянинг давомчилари ва Янги Ўзбекистоннинг бунёдкорлари деб биладилар. Миллий ғурур ҳар бир юртдошимизни эзгу мақсадлар йўлида бирлаштирувчи қудратли кучга айланди.

Бағрикенглик ва ҳамжиҳатлик — мустақилликнинг энг олий мезонлари. Ўзбекистон қадимдан турли маданиятлар, динлар ва миллатлар туташган, Буюк Ипак йўлининг марказида жойлашган бағрикенглик ўлкасидир. Халқимизнинг феъл-атворидаги меҳмондўстлик, самимийлик ва ўзгаларга нисбатан ҳурмат туйғуси асрлар давомида сайқалланиб келган. Мустақиллик йилларида ушбу олижаноб хусусият давлат сиёсатининг энг ва ўзгартирилмас тамойилларидан бирига айлантирилди. Бугунги кунда юртимизда 130 дан ортиқ миллат ва элат ҳамда 16 та диний конфессия вакиллари бир оила фарзандларидек, аҳил ва тотув яшаб келмоқдалар.

Дунёнинг турли нуқталарида миллий, ирқий ва диний зиддиятлар, низолар авж олаётган бир даврда, Ўзбекистондаги тинчлик ва барқарорлик муҳити энг катта бойлигимиздир. Мамлакатимизда барча миллат вакиллари учун ўз она тили, маданияти, урф-одатлари ва анʼаналарини ривожлантириш учун барча шароитлар яратилган. Республика миллий маданий марказлари бу борада фаол иш олиб бормоқда. Мактабларда ва олий ўқув юртларида таʼлим бир неча тилларда олиб борилиши ҳам бағрикенгликнинг амалий намунасидир. Зеро, тинчлик бор жойда барака, ривожланиш ва маʼрифий юксалиш бўлади.

Диний бағрикенглик ҳам маънавий ҳаётимизнинг ажралмас қисмидир. Фуқароларнинг виждон эркинлиги қонун билан кафолатланган бўлиб, турли дин вакиллари ўз ибодатларини эмин-эркин адо этмоқдалар. Юксак ислом маърифати ва умуминсоний қадриятларнинг уйғунлиги жамиятда радикаллашув, ақидапарастлик ва турли ёт ғояларга қарши кучли маънавий иммунитет ҳосил қилди. Бағрикенглик — бу шунчаки ўзгаларга тоқат қилиш эмас, балки ўзга маданиятларни тушуниш, уларни ҳурмат қилиш ва умумий Ватан тараққиёти йўлида ҳамкорлик қилиш демакдир. 35 йиллик мустақиллик йўлимиз давомида бу тамойил бизни ҳар қандай ташқи маънавий хуружлардан асраб келаётган мустаҳкам пойдевордир.

Маърифатли жамият ва учинчи ренессанс пойдевори. Ҳар қандай миллатнинг таназзули жаҳолат ва илмсизликдан бошланса, унинг юксалиши, қудрати ва шарафи маърифатдан бошланаи. Жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш — халқимизнинг асрий шиоридир. Мустақиллик даврида, айниқса, сўнгги йилларда таълим ва илм-фан соҳасига берилаётган эътибор мутлақо янги босқичга кўтарилди. Бугун мамлакатимиз ўз олдига улуғвор мақсад — Учинчи Ренессанс пойдеворини яратиш вазифасини қўйган. Бу мақсадга эришишнинг ягона йўли эса юксак интеллектуал салоҳиятга эга, маърифатли жамиятни барпо этишдир.

Мактабгача таълим тизимидан бошлаб, олий таълим ва илм-фанга қадар амалга оширилаётган туб ислоҳотлар келажакка тикилган энг катта сармоядир. Мамлакатимизда дунёвий ва диний олий таълим муассасалари салмоғи сезиларли даражада ошди. Бу ёшларимизнинг жаҳон андозалари даражасида билим олишлари учун кенг йўл очиб берди. Бироқ маърифат фақатгина диплом олиш ёки қуруқ билимларни эгаллаш эмас. Ҳақиқий маърифат — бу олган билимини эзгуликка, юрт равнақига ва инсоният манфаатига хизмат қилдира олиш санъатидир. Айнан мадрасаларимизда берилаётган таълим ҳам ёшларни ҳам чуқур илмга, ҳам гўзал одоб-ахлоққа йўллаши билан жамият ҳаётида муҳим ўрин тутади.

Шу мақсадда юртимизда китобхонлик маданиятини ривожлантиришга алоҳида аҳамият берилмоқда. «Китобхон ёшлар» танловлари, янги ва замонавий кутубхоналарнинг барпо этилиши жамиятда интеллектуал муҳитни соғломлаштиришга хизмат қилмоқда. Китоб ўқиган, маърифатдан баҳраманд бўлган инсон дунёни теран англайди, унинг қалби эзгуликка тўлади ва у ҳеч қачон бузғунчиликка қўл урмайди. Маърифатли жамият — бу жиноятчиликдан йироқ, ҳуқуқий ва маънавий маданияти юксак, ҳар бир масалага ақл, заковат ва инсоф мезонлари билан ёндашадиган инсонлар жамоасидир. Ўзбекистон айнан мана шундай жамият сари дадил бормоқда.

Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг 35 йиллик тўйи — бу шунчаки байрам эмас, балки босиб ўтилган шарафли йўлимизни сарҳисоб қилиш, ютуқларимиздан ғурурланиш ва келажак режаларини белгилаб олиш учун қулай имкониятдир. Истиқлол бизга миллий ғуруримизни, маънавий эркинлигимизни ва эътиқодий ўзлигимизни қайтариб берди. У бизни дунёга танитди, дунёни эса бизга яқин қилди. Бугун илм масканларида, хусусан, мадрасаларда ёшларга зиё улашаётган мударрисларимизнинг хизматлари ҳам маърифатли жамият қуриш йўлидаги улкан ҳиссадир. Бугунги тинч, осуда ва фаровон кунларимиз ўз-ўзидан келгани йўқ. Унинг ортида қанчадан-қанча меҳнатлар, фидоийликлар ва сабр-тоқат ётибди.

Тинчлик ва мустақиллик — ҳар куни, ҳар дақиқада асраб-авайланиши, қадрланиши ва ҳимоя қилиниши керак бўлган олий неъматлардир. Бугунги таҳликали дунёда маънавий-маърифий бўшлиққа йўл қўймаслик, ёшларимизни интернет орқали кириб келаётган ёт ғоялар таъсиридан ҳимоя қилиш, уларарнинг қалбига Ватан туйғусини ва соф маърифатни чуқур сингдириш барча зиёлиларнинг, хусусан, диний соҳа ходимларининг муқаддас бурчидир. Маънавиятсиз ва тарбиясиз ҳурлик ўзбошимчаликка олиб келади. Ҳақиқий мустақиллик эса масъулиятни англаш демакдир.

Келажакда Ўзбекистонни янада буюк уфқлар, юксак марралар кутмоқда. Биз аждодларимизнинг буюк илмий ва маънавий меросига таянган ҳолда, миллий ғуруримизни баланд тутиб, маънавий юксалиш йўлидан оғишмай илгарилайверамиз. Мустақиллигимиз абадий, юртимиз тинч, халқимиз доимо омон бўлсин!

Эшбоев Шаҳзод – “Имом Термизий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси ўқитувчиси

“Имом Термизий” ЎМИТМ матбуот хизмати