ДИНИЙ СОҲАДА ЯНГИ БОСҚИЧ

Ўзбекистонда диний соҳа ислоҳотлари йиллар давомида изчил давом этиб келаётган жараён. 2026-йил бу йўналишда эса алоҳида ўрин тутади — айнан шу йилда мамлакат тарихида илк бор исломий банк тизими қонунан жорий этилди, Ҳаж ва Умра ташкилоти тубдан рақамлаштирилди, диний туризм соҳасида қат'ий тартиб-интизом ўрнатилди. Келинг, бу йил ичида амалга оширилган аниқ қадамларни кўриб чиқамиз.

1. Исломий банк фаолияти — тарихий қадам

Йилнинг энг йирик воқеаларидан бири — 2026-йил 27-мартда Президент Шавкат Мирзиёев томонидан исломий банк фаолиятини жорий этишга қаратилган қонуннинг имзоланиши бўлди (ЎРҚ-1126-сон). Ҳужжат 28-июндан кучга кирди.

Қонунга кўра, банклар энди олти турдаги исломий молиявий операцияларни амалга ошириши мумкин: муробаҳа (бўлиб-бўлиб тўлов), музораба (фойда тақсимоти), вакала (агентлик шартномаси), салам (олдиндан тўлов), мушарака (шериклик) ва исломий ижара. Марказий банк ҳузурида махсус Исломий молия кенгаши тузилди, операциялар учун алоҳида солиқ тартиби белгиланди.

Натижа аллақачон кўринмоқда: 10 дан ортиқ банк исломий молия хизматларини жорий этишга тайёргарлик кўрмоқда, 2026-йилнинг ўзида камида битта тижорат банкида исломий "дарча" ишга туширилиши, 2030-йилга бориб эса тўлиқ иккита исломий банк ташкил этилиши режалаштирилган. Мутахассислар бу орқали беш йил ичида қўшимча 1 миллиард долларлик инвестиция ва депозит жалб қилинишини кутмоқда.

2. Ҳаж ва Умра — рақамли тартибга ўтиш

2026-йилги ҳаж мавсуми арафасида ҳукумат 24-январда махсус қарор қабул қилди — унга кўра Ҳаж ва Умра тадбирларини ташкил этиш тартиби янада такомиллаштирилди: вилоят ташкилий гуруҳлари, ҳай'атлар ва Жамоатчилик кенгашининг вазифалари аниқ белгиланди, зиёратчиларни рўйхатга олиш тўлиқ "Ҳаж ва Умра ягона портали" (ҳаж-умра.гов.уз ва мй.гов.уз) орқали амалга ошириладиган бўлди.

Натижада бу йил Ўзбекистон фуқаролари учун 15 минг нафарлик ҳаж квотаси белгиланди, сафар 2-майдан бошлаб 9 та вилоят аэропортидан тўғридан-тўғри парвозлар орқали ташкил этилди. Шу билан бирга, лицензиясиз "умра туризми"га қарши кураш кучайтирилди — йил бошида Андижонда 20 мингга яқин кишини ноқонуний умрага жўнатган ташкилот фош этилди, бир қанча фирмалар жаримага тортилди. Бу — 2024-йилдан бошланган Умра лицензиялаш ислоҳотининг 2026-йилдаги мантиқий давоми.

3. Халқаро ҳамкорликнинг кенгайиши

Йил давомида Ўзбекистон диний-ма'рифий соҳада қўшни давлатлар билан ҳамкорликни фаоллаштирди. Хусусан, июл ойида Озарбайжоннинг Шуша шаҳрида бўлиб ўтган учрашувда икки мамлакат дин ишлари бўйича ваколатли органлари умумий ма'навий қадриятларни асраш, мутахассислар алмашинуви ва қўшма илмий лойиҳалар борасида келишиб олди — бу Туркий давлатлар ташкилоти доирасидаги кенгроқ ҳамкорликнинг бир қисми.

Шунингдек, август ойида Саудия Арабистонида ўтказилган халқаро қорилар танловида ўзбекистонлик иштирокчилар қатнашди — бу мамлакатнинг диний та'лим соҳасидаги салоҳиятини халқаро миқёсда намойиш этиш имконини бермоқда.

4. Нега бу ислоҳотлар муҳим?

Бу ўзгаришларнинг барчаси бир умумий мантиққа бўйсунади: давлат диний соҳани энди фақат назорат обекти сифатида эмас, балки фуқароларга қулайлик яратувчи ва иқтисодиётга ҳисса қўшувчи йўналиш сифатида кўрмоқда. Исломий банк аҳолининг катта қисми учун молиявий хизматлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтирса, Ҳаж-Умранинг рақамлаштирилиши инсон омилини камайтириб, жараённи шаффоф ва адолатли қилади.

Эслатиб ўтиш жоизки, 2026-йил Ўзбекистонда расман "Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш йили" деб номланган. Диний соҳадаги бу ютуқлар ҳам аслида шу ғоянинг давоми — чунки маҳалла, оила ва диний қадриятлар жамият бирдамлигининг бир-бирига боғлиқ уч устунига айланмоқда.

Омонов Фазлиддин – “Имом Термизий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси 3-курс талабаси

“Имом Термизий” ЎМИТМ матбуот хизмати