Ислом таълими ривожига бағишланган умр

Шайх Юсуфхон тўра Шокиров 

таваллудининг 100 йиллигига бағишланади

Шайх Юсуфхон тўра Шокиров – Ўзбекистон ва Марказий Осиё мусулмон олимлари орасида чуқур из қолдирган буюк уламо, педагог ва диний дипломатия тизими ривожлантирувчиси сифатида танилган шахсдир. Унинг ҳаёт йўли мураккаб тарихи бўлган даврда мусулмон илм-маърифатини сақлаб қолиш ва уни ривожлантириш йўлида бебаҳо хизматларга бой бўлди. 

Юсуфхон тўра Шокиров 1926 йилда Қирғизистоннинг Тўқмоқ шаҳрида зиёли оилада дунёга келган. Унинг отаси – таниқли диний арбоб Олимхон тўра Шокиров – унга илк диний билимларни берган, бу эса унинг қалбида илмга бўлган муҳаббатни уйғотган. 

Шайх Юсуфхон тўра Шокировнинг илм йўлида босиб ўтган йўли – ҳақиқий ирода ва матонат намунаси бўлди. У нафақат диний, балки дунёвий фанларга ҳам чуқур эътибор берган олим сифатида машҳур бўлди. 

1948–1955 йилларда Юсуфхон тўра Бухородаги машҳур Мир Араб мадрасасида таҳсил олиб, Қуръон қироати, тафсир, ҳадис илмлари, фиқҳ, араб тили ва бошқа фанларни пухта ўрганган. 

Шундан сўнг 1955–1961 йилларда Миср Араб Республикасидаги Ал-Азҳар университетида таҳсил олиб, анъанавий ислом илмлари билан бир қаторда замонавий гуманитар фанларни ҳам чуқур эгаллади. Бу таълим, уламонинг халқаро тафаккурини кенгайтириб, илмий ва ташкилий фаолияти учун мустаҳкам пойдевор бўлди. 

1962–1967 йиллар давомида у Тошкент Давлат университети (ҳозирги Ўзбекистон Миллий Университети) Шарқ филологияси факултетида таҳсил олиб, илмий салоҳиятини янада оширди. Кейинчалик 1975 йилда Москва шаҳрида араб филологияси бўйича номзодлик диссертатсиясини ҳимоя қилди, бу эса совет даврида дин ва филологияни бирлаштирган ноёб илмий иш ҳисобланади.

Шайх Юсуфхон тўра Шокиров нафақат таълим олган, балки катта устоз ва мударрис ҳам бўлди. У Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтининг илк ректори сифатида диний кадрлар тайёрлашда муҳим рол ўйнади. 

Мадрасалар ва институтларда араб адабиёти, тафсир, ҳадис ва балоғат фанларидан дарс берди, шогирдларга устозлик қилди ва уларни илм йўлида тарбиялади. Бу жараёнлар орқали кўплаб талабалар диний ва илмий соҳада изчил билим олишга эришди. 

1975 йилдан бошлаб Ўзбекистон Мусулмонлари Идораси тизимидаги фаолияти давом этиб, у ерда 20 йилдан ортиқ вақт давомида раиснинг ноиби (ўринбосари) лавозимида хизмат қилди. Бу лавозимда Юсуфхон тўра диний идора тизимида халқаро алоқалар, ташкилий дипломатия ва ислом таълимининг мустаҳкамлашига катта ҳисса қўшди.

Унинг раҳбарлигида Мир Араб мадрасаси ва Тошкент ислом институтида халқаро конференциялар ва диний тадбирлар ташкиллаштирилди, бу эса совет даврида ҳам мусулмон дунёсига илмий алоқаларни янада мустаҳкамлади. 

Шайх Юсуфхон тўра Шокиров илм ва маърифат йўлида кўплаб китоб, мақола ва монографиялар ёзди. Унинг энг машҳур асарлари қуйидагилардан иборат:

- “Ал-Азҳар – минг йил давомидаги араб филологияси маркази” – Москвада чоп этилган монография, араб филологияси тарихи ҳақида муҳим илмий манба.

- “Алишер Навоий асарлари тилининг изоҳли луғати” 4 жилдлик луғат – адабиётшунослик соҳасидаги муҳим тадқиқот.

- “Қиссаи Рабғузий” – Қуръон ва ҳадис манбаларининг ўзбек тилида тадқиқи.

- “Ислом – иймон, эътиқод ва ҳаёт тарзи” – ислом ақидаси ва ҳаёт тарзи ҳақида илмий-оммабоп асар.

Уламо илмий мақолалар, маъруза ва чиқишлар орқали ҳам моҳиятли илмий из қолдирди, бу асарлар бугунги кунда ҳам ислом таълими ва тилшунослик бўйича тадқиқотчи ва талабалар учун аҳамиятлидир. 

Шайх Юсуфхон тўра Шокиров нафақат буюк илмий арбоб эди, балки сифатли инсоний фазилатлар билан ҳам ажралиб турди. У фамилияси, оиласи ва шогирдлари билан доимо юксак ахлоқ меъёрларига риоя қилган, илм олишга интилаётган барча ёшлар учун ибрат бўлган устоз сифатида эсланади. 

У 2000 йилнинг 28 сентябрида 74 ёшида Тошкент шаҳрида вафот этди ва “Минор” қабристонига дафн этилди. Жаноза намозини муфтий Абдурашид қори Баҳромов ўқиган. 

Шайх Юсуфхон тўра Шокиров таваллудининг 100 йиллиги 2026 йил январида кенг нишонланмоқда. Бу тадбирлар унинг илм-маърифат ва диний хизматлари ёдга олиниши учун муҳим санадир. Маънавий-маърифий тадбирлар Ўзбекистон бўйлаб, жумладан Термиз, Бухоро ва Тошкент шаҳарларида ташкил этилган. 

         Бу тадбирлар Ёшларни маънавиятга, илмга ва миллий қадриятларимизга содиқ бўлишга даъват этади ҳамда Шайх Юсуфхон тўранинг бой илмий меросини янги авлодга етказишда муҳим рол ўйнайди.

         Шайх Юсуфхон тўра Шокировнинг ҳаёти ва фаолияти – илм, маърифат ва диний хизматнинг ёрқин намунаси ҳисобланади. У мураккаб тарихий даврда мусулмон илм-маърифатини сақлаб қолди, Шарқ маданияти ва ислом олами билан самарали мулоқотлар ўрнатди, педагогик мерос қолдирди ва бугунги кунда ҳам янги авлод учун ибрат мактаби бўлиб хизмат қилмоқда.

         Эшбоев Шаҳзод – “Имом Термизий” ўрта махсус ислом таълим массасаси ўқитувчиси

“Имом Термизий” ЎМИТМ матбуот хизмати